Parafia Matki Bożej Szkaplerznej w Szynwałdzie (dekanat Tarnów - Wschód)

Pierwsze wzmianki o parafii w Szynwałdzie pochodzą z 1344 roku powstała ona z fundacji Leliwitów od początku swego istnienia należała do diecezji krakowskiej. Pierwsza wzmianka o istnieniu pierwszego kościoła pochodzi z 1350 r. Dwieście lat później powstał historyczny kościół parafialny, pod wezwaniem Wszystkich Świętych został zbudowany z fundacji Tarnowskich w 1555 r. przez cieślę Adama Tornariusa (fot.1).

Ten wyjątkowej urody, drewniany kościół, należał do świątyń typu więźbowo – zaskrzynieniowego. Składał się z prezbiterium zamkniętego trójbocznie i szerszej nawy, przy której dostawiona była wieża, wzniesiona w konstrukcji słupowej z nadwieszaną izbicą, nakryta hełmem namiotowym. Kościół nakryty był dachem dwuspadowym o wspólnej kalenicy z wieżyczką na sygnaturkę. Wewnątrz nawę od prezbiterium oddzielała ostrołukowa tęcza. Kościół posiadał trzy portale gotyckie, dwa schodkowe tzw. długoszowskie, na jednym z nich widniała sygnatura budowniczego i herb fundatorów Leliwa. Trzeci portal zamknięty był łukiem w tzw. ośli grzbiet. W trakcie rozbiórki w kościele znaleziono resztki nieokreślonej polichromii. Niewielka części zachowało się w nowym kościele. Są to trzy krucyfiksy, jeden późnogotycki z początku XVI wieku i dwa barokowe z XVII-XVIII wieku oraz XVI-wieczny dzwon. Kościół był kilkakrotnie odnawiany, między innymi. w 1748, 1776 staraniem ks. Józefa Niedzwieckiego oraz w XIX w. Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 roku parafia znalazła się w diecezji tarnowskiej. Po jej likwidacji w 1801 roku przejściowo znalazła się w diecezji przemyskiej. Od 1807 roku należała do dekanatu pilźnieńskiego. A od 1821 roku Szynwałd zmienił przynależność do diecezji tynieckiej, będącej de facto tarnowską, choć taką nazwę przywrócił w 1826 roku papież Leon XII. W roku 1810 Szynwałd liczył 1485 parafian, liczbę 2 tys. wiernych przekroczyła parafia w 1905 roku (patrz tabela). Na przełomie XVIII i XIX wieku proboszczami byli: ksiądz Józef Króliński i ksiądz Antoni Litwiński. Ksiądz J. Króliński został mianowany na probostwo 10 stycznia 1783 roku. W styczniu 1786 roku przeniósł się na probostwo w Lisiej Górze, gdzie zmarł w 1798 roku. Ksiądz Antoni Litwiński urodził się w 1754 roku w Szynwałdzie. Święcenia kapłańskie przyjął w 1781 roku. W 1783 roku był administratorem w Łękawicy. Był on ojcem chrzestnym urodzonego w 1791 roku Józefa Grzegoża Wojtarowicza, późniejszego biskupa tarnowskiego. W 1786 roku został proboszczem w Szynwałdzie, zmarł 15 listopada 1800 roku i spoczywa na cmentarzu w Szynwałdzie. Kolejni proboszczowie to: ksiądz Jan Nepomucen Szmulewicz (1801-1805) i ksiądz Andrzej Jeleń, który używał nazwiska w zlatynizowanej formie „Cervus", opracował on kalendarz liturgiczny diecezji tarnowskiej. W 1806 roku przeniósł się do Szynwałdu z Chronowa. Najpierw był administratorem, a następnie proboszczem. W 1815 roku urządził prymicje księdzu Józefowi Wojtarowiczowi. Zmarł 3 kwietnia 1831 roku w Szynwałdzie, rób jego jest nieznany. Ma epitafium w kościele w Szynwałdzie. Ksiądz Tomasz Stański objął probostwo w Szynwałdzie 13 października 1832 roku. Jako duszpasterz walczył z alkoholizmem. Był dobrym gospodarzem. Odnowił budynki gospodarze. Był wicedziekanem dekanatu pilźnieńskiego. Wymurował koło kościoła, ze składek parafian, kaplicę św. Jana zakupił baldachim, antepedium do wielkiego ołtarza, wielką chorągiew z obrazem Wszystkich Świętych, 4 chorągwie mniejsze, obraz św. Zofii, nowy konfesjonał, ołtarz św. Józefa z obrazem św. Józefa darowanym przez biskupa Józefa Wojtarowicza, zaprowadził Drogę Krzyżową, naprawił organy ze składek parafian, odnowił ołtarz Matki Boskiej. W styczniu 1866 roku poświęcił kapliczkę ufundowaną przez małżeństwo Kaspra i Helenę Micków, przy drodze do Tarnowa. Z biegiem czasu zmienił się stosunek parafian do proboszcza. Również proboszcz nie szczędził ciepłych słów dla parafian w kronice. Parafia była wizytowana przez biskupów w 1842 roku przez rodaka biskupa J. Wojtarowicza i w 1859 roku przez biskupa J. A. Pukalskiego. Ksiądz T. Stański był w dobrych stosunkach z kolatorem księciem Władysławem Sanguszką, ale też i przyjacielem chłopów. Cieszył się z ich uwłaszczenia. Był dobrym kaznodzieją i miłośnikiem książek. Zmarł 29 czerwca 1868 roku i spoczywa na cmentarzu w Szynwałdzie. Kolejny proboszcz ksiądz Stanisław Kostka Augustyniak objął probostwo w Szynwałdzie 1 lipca 1868 roku. Mimo krótkiego pobytu w Szynwałdzie wybudował nową plebanię. Odnowił także wielki ołtarz, podczas remontu natrafiono na niezwykłe znalezisko - 175 talarów. Chciano je zabrać do muzeum, lecz proboszcz uzyskał zezwolenie na ich sprzedaż, co dało sumę 339 zł reńskich. Ks. Stanisław Augustyniak otrzymał pomoc finansową na remont kościoła od samego cesarza Franciszka Józefa I w wysokości 200 zł reńskich, które przeznaczył na odnowę Wielkiego Ołtarza. Nie szczędzili też pieniędzy parafianie, mimo trudnych czasów. Ks. Augustyniak w pracy duszpasterskiej kładł nacisk na walkę z pijaństwem. W 1872 roku, "niezadowolony ze zbyt małego beneficjum", odszedł na parafię do Radomyśla Wielkiego, gdzie zmarł w 1889 roku. Po jego odejściu, rekomendację księcia Władysława Sanguszki, który posiadał prawo patronatu nad parafią w Szynwałdzie, otrzymał ksiądz I. J. Górski, który został instytuowany na probostwo 18 czerwca 1872 roku. Przed przybyciem do Szynwałdu był profesorem katechetyki, metodyki i dydaktyki w seminarium tarnowskim. Przez jakiś czas wykładał historię sztuki. Dużo budował i remontował w parafii, co łączył umiejętnie z gorliwą pracą kapłańską, zaprowadził Żywy Różaniec. W 1875 roku przewodniczył uroczystościom jubileuszowym, ogłoszonym przez papieża Piusa IX. W 1882 roku poświęcił murowaną kaplicę z obrazem Matki Boskiej Szkaplerznej w Górnym Szynwałdzie, którą wystawił Maciej Zegar. W 1883 roku odbyły się w parafii wielkie misje, które poprowadzili Jezuici z Nowego Sącza. Ksiądz Ignacy Górski odszedł z parafii w 1884 roku na własną prośbę po konflikcie z parafianami o plebańskie płoty. Po odejściu z parafii został proboszczem w Kamienicy, gdzie zmarł w 1917 roku.

Bractwo Szkaplerzne w Szynwałdzie

Wiek XVII przyniósł powstawanie licznych bractw, a zwłaszcza bractwa Szkaplerza Najświętszej Maryi Panny. Było też niejako wynikiem sytuacji ogólnopolitycznej. Był to okres stałego zagrożenia wojnami i epidemiami, co sprzyjało takiej formie kultu jak nabożeństwo szkaplerza, mające zapewnić opiekę Matki Najświętszej zarówno w życiu ziemskim jak i po śmierci. Bractwo szkaplerzne razem z kapelanią w Szynwałdzie, erygował 13 sierpnia 1659 roku biskup krakowski Andrzej Trzebicki. Do bractwa przystępowali ludzie świeccy, ale nie brak było też duchownych. Aktywizując tym sposobem ludzi świeckich dawały im olbrzymie możliwości działania na wielu płaszczyznach chrześcijańskiego życia. Bractwa swoją działalnością przyczyniały się do wzrostu pobożności nie tylko swoich członków, ale i pozostałych parafian. Dużą wagę przykładano do tzw. mszy brackich, odprawianych w wyznaczoną statutami niedzielę. Brali w niej udział wszyscy członkowie ubrani w brackie kapy. Ważną rolę w kształtowaniu postawy religijno - moralnej braci i sióstr miała tzw. schadzka bracka, na której omawiano ważne sprawy bieżące bractwa. Dzięki zabiegom i ofiarności bractw, kościoły wzbogacały się o nowe ołtarze, naczynia i szaty liturgiczne. Istotną formą aktywności bractw w prepozyturze tarnowskiej była troska o chorych. Dla tej działalności powoływano tak zwanych wizytatorów chorych mających obowiązek ich odwiedzania, a w przypadku zubożenia udzielania im stosownej pomocy. W Szynwałdzie Bractwo Szkaplerzne nie tylko odwiedzało chorych, ale co więcej, brało ludzi chorych i ubogich na własne utrzymanie. Było to osobliwością tego właśnie bractwa, nie występującą w innych bractwach. Bractwo posiadając fundację mogło się troszczyć o pogrzeby dla ludzi ubogich którzy byli samotni i nie miał im kto urządzić pogrzebu. W bractwie tym duży nacisk kładziono na modlitewną pamięć o zmarłych. Było to cechą charakterystyczną tylko dla tego bractwa. Kazimierz Plebanek uważa, że bractwo działające w tej wsi zaszczepiło parafianom w Szynwałdzie nabożeństwo do Matki Bożej, które uszlachetnia i przemienia obyczaje. Ważnymi dla bractw były fundowane dla nich prebendy. Prebendę dla promotora bractwa szkaplerzowego w Szynwaldzie ufundował ks. A. Sławek, kanonik tarnowski i proboszcz w Szynwałdzie. Składało się na nią 980 florenów polskich rocznego czynszu od sumy 14 000 florenów polskich, zabezpieczonej w latach 1652 - 1653 na dobrach Prędy i Pogórzyce, a później powierzonej Janowi Stanisławowi Korycińskiemu i zabezpieczonej na jego ogrodzie w Krakowie. 6 lipca 1659 roku biskup krakowski A. Trzebicki wyznaczył pełnomocnika do przeprowadzenia spraw związanych z fundacją. 13 sierpnia 1659 roku wspomniany biskup erygował prebendę przy ołtarzu Matki Boskiej Szkaplerznej. 28 września Bractwo otrzymało od wójta i gromady szynwałdzkiej 20 krów, które oddano pewnym gospodarzom. Przynosiły one roczny dochód w wysokości 4 florenów polskich i 10 gr. Były to tzw. krowy "żelazne" od których posiadający je gospodarze musieli świadczyć powinności na rzecz proboszcza w Szynwałdzie. Świadczyli zatem po jednym dniu pieszym pańszczyzny, dawali po jednym kapłonie i po 1 zł i 8 gr rocznie od każdej krowy. 28 maja 1760 roku biskup krakowski Ignacy Kajetan Sołtyk, zatwierdził dla prebendy legat Franciszka Szwarcenberga Czernego kasztelana wojnickiego na sumę 26 000 florenów polskich. Po roku 1780 rząd austriacki zniósł prebendę a dochody z niej przeznaczył na Fundusz Religijny. Jak widać zarówno bractwa jak i fundowane dla ich działalności prebendy, odgrywały ważne miejsce w życiu społeczności wiejskiej.

Parafia od 1985 roku do dziś

W kościele jest ołtarz główny, neogotycki z 1930 r., z rzeźbą Matki Boskiej Szkaplerznej dwa ołtarze boczne, neogotyckie. Krucyfiksy: późnogotycki z początku XVI w, barokowe z XVII-XVIII wieku. Epitafium ks. Aleksandra Siemieńskiego (zmarłego w 1939 roku) (fot.1), Ollabanda, tablica poświęcona pamięci parafian poległych w wojnie światowej 1914-1920 (fot.2).

Epitafium Dulęby uczestnika powstania styczniowego, członka założyciela Zarządu Głównego Towarzystwa Kółek Rolniczych we Lwowie (zmarł w 1920 roku) (fot.3). Portrety: ks. Andrzeja Cervusa, malowany w 1803 r, bpa Józefa Wojtarowicza z około 1840 r. (fot.4) św. Maksymiliana Kolbe (fot.5). Polichromia figuralna i ornamentalna malowana przez Andrzeja i Irenę Chojkowskich w 1966 r. Jest to kościół w stylu neogotyckim, murowany z cegły i kamienia użytego do detali architektonicznych. Trójnawowy z prezbiterium zamkniętym trójbocznie, z transeptem, dwiema kaplicami i wieżą od frontu. Wieża czworoboczna, wysoka nakryta ostrosłupowym hełmem z latarnią. Od zewnątrz kościół opięty uskokowymi przyporami (więcej w Galerii Fotografii). Nad prezbiterium, nawą i transeptem dachy dwuspadowe. Na skrzyżowaniu naw wieżyczka na sygnaturkę. Ksiądz proboszcz Kyrcz 29 maja 1974 roku został zwolniony z probostwa więcej w zakładce Ksiądz proboszcz Kyrcz. Jako emeryt był rezydentem w Woli Piskulinie i Starym Sączu. Zmarł 18 października 1980 roku w Starym Sączu i tam go pochowano. Wkrótce został ekshumowany i spoczął na cmentarzu w Szynwałdzie.

Następcą księdza Stefana Zymuły został ksiądz Zbigniew Ryznar, urodził się 10 marca 1940 roku w Bieczu. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1964 roku. Proboszczem parafii w Szynwałdzie został w 1985 roku. W czasie swojego duszpasterzowania dokonał wielu cennych prac takich jak: budowa plebani (fot.12), nowe oświetlenie kościoła, zmienił wygląd prezbiterium, wymienił nagłośnienie, malowanie wieży, remont sygnaturki, dachu kościoła, została również wykonana tablica z nazwiskami 22 parafian którzy zginęli za ojczyznę w latach 1939 - 1945 (fot.11). Ksiądz Ryznar ogrodził teren kaplicy na Swiniogórze. Postarał się o trzy nowe obrazy na płótnie przedstawiające Matkę Boską Dobrej Rady (główny ołtarz), świętego Stanisława i świętego Wojciecha, które ozdobiły wnętrze kaplicy. Z inicjatywy księdza proboszcza na placu przed kościołem parafialnym stanęła figura św. Józefa (fot.6). Wykonana przez artystę rzeźbiarza Marka Benewiata, została 17 lipca 1994 roku poświęcona przez biskupa tarnowskiego J. Gucwę (fot.7,8). Na cokole pomnika umieszczono brązowe popiersie biskupa Józefa Wojtarowicza i poniżej marmurową tablicę z napisem: "Ks. Biskupowi Józefowi Grzegorzowi Wojtarowiczowi Ordynariuszowi Tarnowskiemu (1840-1850) Wielkiemu Synowi Szynwałdu w 650 Rocznicę powstania Parafii 1344-1994 Parafianie" (fot.7).

Po odejściu ks. Zbigniewa Ryznara w 1995 roku, nowym proboszczem w parafii został ksiądz Jerzy Bubula. Gdy był proboszczem ksiądz Bubula w dniach 9 i 10 października 2004 roku odbyły się uroczyste obchody stulecia Domu Sióstr Służebniczek NMP Niepokalanie Poczętej, połączone z koronacją Cudownej Figury Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej. Aktu koronacji dokonał biskup ordynariusz diecezji tarnowskiej Wiktor Skworc. W uroczystościach uczestniczyła przełożona generalna Sióstr Służebniczek s. Mariola Karaś. W 2006 roku posługę duszpasterską w parafii pełnili ksiądz proboszcz Jerzy Bubula i wikariusze ksiądz Janusz Ul i ksiądz Stanisław Góral w domu sióstr służebniczek kapelanem jest ksiądz Kazimierz Grzenia. Parafia liczyła wtedy 3120 wiernych.

W 2007 roku zmarł ksiądz proboszcz Jeży Bubula. Na jego następcę mianował ksiądz biskup Wiktor Skworc księdza Józefa Michalskiego, urodzonego 30 marca 1958 roku w Nagawczynie, koło Dębicy. Święcenia kapłańskie przyjął w 1984 roku. Był wikariuszem w Zbylitowskiej Górze, Nowym Sączu, Dąbrowie Tarnowskiej, gdzie przez 10 lat był kapelanem szpitala. Później, do roku 2007 był proboszczem w Chojniku. W 2007 roku posługę w parafii rozpoczęli dwaj nowi wikariusze: ksiądz Michał Zieliński i ksiądz Tomasz Gomulec. W 2010 roku w niedzielę Miłosierdzia Bożego do kościoła parafialnego zostały wprowadzone relikwie św. Siostry Faustyny Kowalskiej. Na uroczystej mszy wprowadziły je siostry ze Zgromadzenie Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia z Łagiewnik. Relikwie zostały ofiarowane przez państwa Mazurów, były one przy ich ciężko chorym synu. Siostra ze wspomnianego zgromadzenia odczytała świadectwo autentyczności relikwij podpisane przez matkę przełożoną Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia w Łagiewnikach. Był również przypomniany krótki życiorys św. siostry Faustyny. Relikwie to cząstka kości św. Faustyny umieszczona w relikwiarzu w kształcie monstrancji. Relikwiarz jest umieszczony w bocznym ołtarzu, przy ołtarzu są obrazy Świętej Siostry Faustyny i miłosierdzia Bożego "Jezu Ufam Tobie" (fot.5).Na końcu mszy parafianie mogli ucałować relikwie.

Materiał opracowano na podstawie książek: 1 "ŻAL MI TEGO LUDU Ks. Prałat Aleksander Siemieński 1851 - 1939, proboszcz w Szynwałdzie 1885 - 1939". Autorem książki jest O. Stanisław Stańczyk CSsR nasz rodak pochodzący z Szynwałdu. Książka została napisana z okazji 50 rocznicy śmierci ks. Prałata Aleksandra Siemieńskiego w 1989 r. 2 „Dzieje Gminy Skrzyszów i okolic w zarysie”, Autorzy: Andrzej Niedojadło i Grzegorz Kubacki (artykuł dodano 2010-08-12).